مقدمه

آزمایش خاک و تعیین پارامترهای خاک معمولا در آزمایشگاه های عمرانی و صنایع کشاورزی انجام می شود آنالیز خاک کشاورزی قبل از کشت و تمرکز بر کیفیت خاک یکی از مهم ترین اهداف این آزمایش است آزمایش فیزیک خاک و مقاومت مکانیکی آن را به طور عمده در آزمایشگاه خاک شناسی بررسی می کند در بخش مهندسی محیط زیست نیز تمرکز اساسی بر آلاینده های خاک و تاثیر روش های احیا خاک معمولا با آزمایش خاک مشخص می شود مراحل آزمایش خاک به سه دسته تقسیم می شوند که شامل نمونه برداری ازخاک، تهیه عصاره اشباع، انجام آزمایش، تفسیر نتایج کیفی و نهایتا توصیه برافزایش عناصر مورد نیاز خاک است در آزمایش های خاک شناسی معمولا پارامتر های خاصی مانند فلزات موجود درخاک، سطح آلودگی های زیست محیطی، آب و رطوبت موجود در خاک و غیره بررسی می شود.

در برنامه نمودار آزمایش خاک در ابتدا خاک را از نظر خصوصیات ظاهری بررسی می کنیم این بخش شامل بررسی بافت خاک، وضعیت رنگ زراعت، سابقه کشت قبلی و تقسیم بندی خاک می شود پس از انجام آزمایشات ظاهری باید از خاک نمونه برداری انجام شود آزمایش خاک کشاورزی با آزمایش عمرانی تفاوت دارد در آزمایش خاک کشاورزی خاک از نظر کشت و زراعت بررسی می شود مهم ترین موارد قابل توجه در آزمایش خاک کشاورزی شامل کاتیون هایی مانند کلسیم، منیزیم، پتاسیم و سنجش نسبت آنها می شود میزان مواد آلی موجود در خاک نباید از حد مجاز تجاوز کند و همچنین رطوبت موجود در خاک باید به اندازه کافی باشد یکی از مهم ترین بخش های آزمایشگاه خاک های کشاورزی و عمرانی اندازه گیری اسیدیته یا PH خاک است که به همراه هدایت الکتریکی خاک محاسبه می شود هر کدام از پارامتر های خاک باید به طور جداگانه و توسط دستگاه های دقیق بررسی شوند.

 

اهمیت آزمون خاک قبل از کشت

اهمیت آزمون خاک قبل از کشت به منظور شناسایی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی و به ویژه غلظت عناصر غذایی قابل جذب خاک انجام میگیرد تا نشان دهد خاک تا چه حد شرایط مناسب برای رشد بهینه گیاه در طول فصل زراعت رسیدن به عملکرد مورد نظر را داراست و اینکار روشی مناسب برای آگاهی از نقطه ضعف و نقطه قوت خاک می باشد.

اهمیت آزمون خاک برای افزایش تولید می باشد که برای رسیدن به این مقصود عواملی نظیر مکانیکی شدن کشاورزی، کنترل آفت ها، استفاده از بذرهای اصلاح شده، اصلاح روش آبیای، یکپارچه سازی اراضی نقش نقش قابل ملاحظه ای دارند.

اهمیت آزمون خاک یکی از ساده ترین راه های ارزیابی حاصل خیزی خاک می باشد و مصرف بهینه کود از مهمترین عوامل افزایش سطح سلامت جامعه و ارتقاء عملکرد می باشد.

 

چگونگی انجام آزمایش خاک

طرز صحیح نمونه برداری از خاک می تواند به عنوان پایه شناخت وضعیت خاک مزرعه و یا باغ مورد توجه قرار گیرد. چنانچه به طرز صحیح نمونه برداری دقت نشود نمی توان به نتایج واقعی درخصوص خاک مورد نظر رسید.

دستور العمل نمونه بردای از خاک

طرز صحیح نمونه برداری از خاک می تواند به عنوان پایه شناخت وضعیت خاک مزرعه و یا باغ مورد توجه قرار گیرد . چنانچه به طرز صحیح نمونه برداری دقت نشود نمی توان به نتایج واقعی درخصوص خاک موردنظر رسید.

طرز نمونه برداری

۱.  زمین مورد نظر برای نمونه برداری به قطعات یکنواخت از لحاظ بافت، رنگ، شیب، میزان فرسایش، کشت سالهای قبل، تناوب،  نوع محصول و غیره تقسیم بندی می شود. (شکل شماره ۱)

تقسیم بندی بافت های یکنواخت زمین کشاورزی

۲. هر نمونه آزمایشگاهی  با توجه به وضعیت زمین و تناوب زراعی حداکثر از یک مساحت ۱۰هکتاری تهیه می شود و برای مساحت های بیشتر به همان نسبت تعداد نمونه ها بیشتر می گردد.

۳. عمق نمونه برداری بستگی به نوع محصول، میزان رشد و عمق ریشه محصول دارد. اکثراً در محصولات زراعی و صیفی از عمق ۰-۳۰ سانتی متری و در مورد باغات میوه سه نمونه یکی از سطح خاک تا عمق ۳۰ سانتی متر، یکی از عمق ۳۰ تا ۶۰ سانتی متر و دیگری از عمق ۶۰ تا ۹۰ سانتی متری به طور جداگانه تهیه می شود. در موارد ضروری می توان پروفیل خاک را تا عمق بیشتری نمونه برداری نمود.

۴. در قطعه زمین مورد نمونه برداری، می توان به حالت زیگزاک (حرفW  یا  Zیا N) حرکت نموده و حداقل در ۸ الی ۱۰ نقطه زمین به فواصل تقریباً مساوی نمونه های یک کیلوگرمی تهیه شود.

۵.  برای برداشتن هر نمونه خاک، ابتدا ۵ سانتی متر رویی خاک را کنار زده و سپس با بیل گودالی به عمق ۳۰ سانتی متر در خاک حفر کرده و سپس از کنار گودال از مقطع صفر تا ۳۰ سانتی متر یک نمونه خاک به وزن تقریبی یک کیلوگرم برداشته شود ( شکل شماره ۲). در مورد نمونه برداری از سایر عمق ها هم به همین ترتیب اقدام می شود.

طریقه نمونه برداری از خاک زمین کشاورزی

۶. نمونه های یک کیلوگرمی برداشته شده  از نقاط مختلف زمین و از یک عمق را با هم مخلوط نموده و از این مخلوط، یک کیلوگرم خاک را داخل پلاستیک ریخته و در آن را محکم می بندیم. سپس روی کیسه برچسب زده، مشخصاتی مانند عمق نمونه برداری، تاریخ، محل، شماره تماس، نام صاحب نمونه، کشت سال قبل و …  را ذکر می‌کنیم. در نهایت نمونه در اسرع وقت به آزمایشگاه خاکشناسی ارسال می شود.